निपा भाइरस (Nipah Virus) एक गम्भीर र खतरनाक भाइरस हो, जसले जनावरबाट मानिसमा र मानिसबाट मानिसमा रोग सार्न सक्छ। यसको मृत्युदर उच्च हुने भएकाले यसबारे सचेत रहनु अत्यन्त आवश्यक छ।
तपाईंको जानकारी र सुरक्षाका लागि निपा भाइरस सम्बन्धी केही महत्त्वपूर्ण तथ्यहरू तल दिइएका छन्:
१. यो कसरी सर्छ?
निपा भाइरस मुख्यतया ‘फ्रुट ब्याट’ (फलफूल खाने चमेरो) बाट सर्ने गर्दछ। यसका संक्रमणका मुख्य माध्यमहरू यस प्रकार छन्:
संक्रमित फलफूल: चमेरोले टोकेका वा जुठो हालेका फलफूल (विशेषगरी अम्बा, लिची, खजूर) खाँदा।
जनावरको सम्पर्क: संक्रमित सुँगुर वा अन्य जनावरको र्याल र पिसाबको सम्पर्कमा आउँदा।
मानिसबाट मानिसमा: संक्रमित व्यक्तिको थुक, सिंगान वा रगतको प्रत्यक्ष सम्पर्कमा आउँदा (विशेषगरी बिरामीको हेरचाह गर्ने कुरुवा वा स्वास्थ्यकर्मीमा सर्ने जोखिम हुन्छ)।
२. मुख्य लक्षणहरू
संक्रमण भएको ५ देखि १४ दिनभित्र लक्षणहरू देखिन थाल्छन्:
अत्यधिक ज्वरो आउने र टाउको दुख्ने।
खोकी लाग्ने र श्वासप्रश्वासमा कठिनाइ हुने।
मांसपेशी दुख्ने र निकै थकाइ महसुस हुने।
गम्भीर अवस्थामा मस्तिष्क सुन्निने (Encephalitis), जसले गर्दा मानसिक अलमल हुने, छारे रोग जस्तै काँप्ने वा बिरामी कोमामा जाने हुन सक्छ।
३. बच्ने उपायहरू (बचावट)
अहिलेसम्म यो भाइरस विरुद्ध कुनै निश्चित खोप वा औषधि बनिसकेको छैन, त्यसैले सावधानी नै सबैभन्दा ठूलो उपचार हो:
फलफूल सफा गरेर मात्र खाने: भुईँमा झरेका वा चरा-चमेरोले टोकेका जस्ता देखिने फलफूल कहिल्यै नखानुहोस्। फलफूल खानुअघि राम्ररी पखाल्नुहोस्।
हात धुने बानी: साबुन पानीले नियमित रूपमा हात धुने गर्नुहोस्।
जनावरबाट टाढै रहने: बिरामी देखिएका सुँगुर वा अन्य जनावरहरूको नजिक नजानुहोस्।
बिरामीको हेरचाहमा सावधानी: यदि कोही व्यक्ति संक्रमित छ भने उनीहरूलाई छुँदा मास्क, पन्जा र सुरक्षाका सामग्री प्रयोग गर्नुहोस्।
४. के गर्ने यदि लक्षण देखिएमा?
यदि तपाईं वा तपाईंको वरपर कसैमा यस्ता लक्षणहरू देखिएका छन् र उनीहरू चमेरो वा संक्रमित क्षेत्रको सम्पर्कमा आएका छन् भने:
१. तुरुन्त नजिकैको अस्पतालमा सम्पर्क गर्नुहोस्।
२. बिरामीलाई अलग्गै (Isolation) राख्नुहोस्।
३. स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह बिना जथाभावी औषधि सेवन नगर्नुहोस्।
सचेत रहनुहोस्: निपा भाइरसको संक्रमण दर कम भए पनि यसको जोखिम धेरै छ। सरसफाइमा ध्यान दिएर र खानपानमा सतर्कता अपनाएर हामी यसबाट बच्न सक्छौँ।
